Wniosek o ustalenie kontaktów

Podstawa prawna – art. 113⁶ k.r.o.

Przepisy o kontaktach z dzieckiem znajdują się w art. 113–113⁶ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Choć dotyczą przede wszystkim rodziców, art. 113⁶ k.r.o. przewiduje, że stosuje się je odpowiednio także do kontaktów:

rodzeństwa,
dziadków,
powinowatych w linii prostej (np. ojczyma, macochy),
innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem.

Oznacza to, że babcia i dziadek mają własne, niezależne od rodziców prawo do kontaktów z wnukiem. Nie muszą występować „przez” swojego syna czy córkę – mogą samodzielnie złożyć wniosek do sądu. Kontakty dziadków ustala się też niezależnie od kontaktów rodzica, z którym dziecko nie mieszka. Sąd może więc ustalić inne terminy spotkań dla ojca, a inne dla dziadków ze strony ojca.

Czym są kontakty z dzieckiem

Zgodnie z art. 113 § 2 k.r.o. kontakty z dzieckiem obejmują w szczególności:

przebywanie z dzieckiem – odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce jego stałego pobytu (np. na weekend, wakacje, święta),
bezpośrednie porozumiewanie się,
utrzymywanie korespondencji,
korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość, w tym rozmowy telefoniczne i wideorozmowy.

W praktyce sąd może ustalić np. spotkania co drugą sobotę w określonych godzinach, kilka dni wakacji w roku, wybrane dni świąt czy cotygodniowe rozmowy przez komunikator. Wszystko zależy od wieku dziecka, odległości między miejscami zamieszkania i dotychczasowej relacji z dziadkami.

Kiedy dziadkowie idą do sądu – najczęstsze sytuacje

Rozwód lub rozstanie rodziców – rodzic, z którym dziecko mieszka, ogranicza lub uniemożliwia kontakty z rodziną drugiego rodzica.
Śmierć jednego z rodziców – drugi rodzic zrywa kontakt z teściami, a dziadkowie tracą możliwość widywania wnuka.
Konflikt między dziadkami a rodzicami – spór dotyczący np. spraw majątkowych lub sposobu wychowania przenosi się na relacje z dzieckiem.
Wyjazd rodziny za granicę lub do innego miasta – potrzeba ustalenia kontaktów na odległość i w czasie przyjazdów.
Sytuacja, w której dziadkowie przez dłuższy czas opiekowali się dzieckiem, a po zmianie sytuacji rodzinnej nagle zostali od niego odsunięci.

Zanim złożysz wniosek – porozumienie i mediacja

Sprawa sądowa to zawsze stres – dla dziadków, rodziców, a przede wszystkim dla dziecka. Zanim dziadkowie zdecydują się na wniosek, warto spróbować polubownego rozwiązania:

Rozmowa z rodzicami – czasem wystarczy jasno ustalić zasady spotkań i szanować decyzje wychowawcze rodziców.
Mediacja – mediator pomaga stronom wypracować porozumienie. Ugoda zawarta przed mediatorem i zatwierdzona przez sąd ma moc ugody sądowej. Sąd może też skierować strony do mediacji już w trakcie postępowania.
Pisemne wezwanie – w niektórych sytuacjach pismo, w którym dziadkowie zapowiadają skierowanie sprawy do sądu, skłania rodzica do rozmowy.

Jeśli porozumienie nie jest możliwe, pozostaje droga sądowa. Warto wtedy rozważyć wsparcie profesjonalnego pełnomocnika. Szczegółowe omówienie tego, jak wygląda pomoc prawna w sprawie o kontakty dziadków z wnukiem, znajdziesz na stronie kancelarii specjalizującej się w sprawach rodzinnych. Adwokat lub radca prawny pomoże przygotować wniosek, zebrać dowody i reprezentować dziadków przed sądem.

Wniosek o ustalenie kontaktów – sąd, opłata, treść

Do jakiego sądu złożyć wniosek?

Wniosek składa się do sądu rejonowego – wydziału rodzinnego i nieletnich – właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka. Sprawa toczy się w postępowaniu nieprocesowym, a uczestnikami są zwykle oboje rodzice dziecka.

Ile kosztuje wniosek?

Wniosek o ustalenie kontaktów podlega opłacie stałej w wysokości 100 zł. Jeżeli dziadkowie wnoszą o kontakty z kilkorgiem wnuków, opłata dotyczy każdego dziecka osobno. Osoby w trudnej sytuacji materialnej mogą złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wraz z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Do kosztów mogą dojść m.in. wydatki na opinię biegłych oraz wynagrodzenie pełnomocnika.

Co powinien zawierać wniosek?

oznaczenie sądu,
dane wnioskodawców (dziadków) i uczestników postępowania (rodziców dziecka),
dane dziecka,
dokładne określenie, jak mają wyglądać kontakty – dni, godziny, miejsce, sposób odbierania i odwożenia dziecka, okresy wakacji i świąt, kontakty na odległość,
uzasadnienie – opis dotychczasowych relacji z wnukiem i okoliczności, w których kontakty zostały ograniczone,
wnioski dowodowe – np. świadkowie, zdjęcia, korespondencja, wiadomości,
ewentualny wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania sprawy,
podpis.

Do wniosku należy dołączyć odpis skróconego aktu urodzenia dziecka, dowód uiszczenia opłaty (lub wniosek o zwolnienie od kosztów) oraz odpisy wniosku i załączników dla pozostałych uczestników.

Jak przebiega postępowanie

Doręczenie wniosku rodzicom – rodzice mogą zająć stanowisko, zgodzić się na kontakty lub się im sprzeciwić.
Mediacja lub ugoda – sąd może skierować strony do mediacji. Na każdym etapie można też zawrzeć ugodę przed sądem.
Rozprawa – sąd przesłuchuje uczestników i świadków, analizuje dowody.
Opinia biegłych – w wielu sprawach sąd zleca badanie rodziny przez biegłych psychologów z opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów. Oceniają oni więź dziecka z dziadkami i wpływ kontaktów na jego rozwój.
Wysłuchanie dziecka – jeśli rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości dziecka na to pozwalają, sąd wysłuchuje je i bierze pod uwagę jego zdanie i rozsądne życzenia. Wysłuchanie odbywa się poza salą rozpraw, w warunkach przyjaznych dziecku.
Postanowienie – sąd ustala kontakty zgodnie z wnioskiem, ustala je w inny sposób albo oddala wniosek. Od postanowienia przysługuje apelacja do sądu okręgowego.

Sąd może w każdej chwili zmienić wcześniejsze rozstrzygnięcie o kontaktach, jeśli wymaga tego dobro dziecka – na przykład gdy dziecko dorasta, a jego potrzeby się zmieniają.

Dobro dziecka – czym kieruje się sąd

Najważniejszym kryterium w każdej sprawie o kontakty jest dobro dziecka. Nie chodzi o to, kto ma rację w konflikcie dorosłych, ale o to, czy kontakty z dziadkami są dla dziecka korzystne. Sąd bierze pod uwagę m.in.:

jak wyglądała dotychczasowa relacja dziecka z dziadkami i czy istnieje między nimi więź,
wiek, potrzeby i stan zdrowia dziecka,
zdanie dziecka, jeśli jest na tyle dojrzałe, by je wyrazić,
postawę dziadków – czy szanują decyzje wychowawcze rodziców i nie nastawiają dziecka przeciwko nim,
stopień konfliktu między dorosłymi i to, czy kontakty nie będą narażały dziecka na stres,
warunki, w jakich mają odbywać się spotkania.

Sprzeciw rodzica sam w sobie nie przesądza o oddaleniu wniosku. Sąd bada, czy jest uzasadniony troską o dziecko, czy wynika wyłącznie z konfliktu z dziadkami. Z drugiej strony dziadkowie powinni pamiętać, że to rodzice sprawują władzę rodzicielską, a kontakty z dziadkami mają wspierać, a nie zastępować relację dziecka z rodzicami.

Możliwe ograniczenia kontaktów

Jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd może ustalić kontakty w ograniczonej formie – np. spotkania wyłącznie w miejscu zamieszkania dziecka, w obecności rodzica lub kuratora, tylko w formie rozmów telefonicznych albo bez prawa zabierania dziecka poza miejsce stałego pobytu. W skrajnych przypadkach, gdy kontakty poważnie zagrażałyby dobru dziecka, sąd może ich zakazać.

Zabezpieczenie kontaktów na czas sprawy

Postępowanie o kontakty może trwać wiele miesięcy. Aby relacja z wnukiem nie wygasła w tym czasie, dziadkowie mogą wnieść o zabezpieczenie kontaktów, czyli tymczasowe ustalenie spotkań do czasu zakończenia sprawy. Wniosek o zabezpieczenie najlepiej złożyć od razu we wniosku głównym – wtedy nie wymaga dodatkowej opłaty. Złożony osobno w trakcie postępowania podlega opłacie 100 zł. Postanowienie o zabezpieczeniu jest wykonalne od razu.

Co, jeśli rodzic nie wykonuje postanowienia sądu

Zdarza się, że mimo orzeczenia sądu rodzic nadal utrudnia spotkania. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje w takiej sytuacji dwuetapową procedurę:

Zagrożenie zapłatą – na wniosek dziadków sąd zagrozi rodzicowi nakazaniem zapłaty określonej sumy pieniężnej za każde naruszenie obowiązku umożliwienia kontaktów.
Nakazanie zapłaty – jeśli rodzic nadal nie wykonuje orzeczenia, sąd nakazuje mu zapłatę ustalonej kwoty na rzecz osoby uprawnionej do kontaktów.

Sąd może także zobowiązać uczestników do określonego postępowania, np. udziału w terapii rodzinnej, skierować sprawę do mediacji albo ustanowić nadzór kuratora nad wykonywaniem kontaktów.

Najczęściej zadawane pytania

Czy dziadkowie mogą wystąpić o kontakty bez zgody rodziców?

Tak. Dziadkowie mają własne prawo do kontaktów z wnukiem na podstawie art. 113⁶ k.r.o. i mogą złożyć wniosek do sądu samodzielnie, także wtedy, gdy oboje rodzice się temu sprzeciwiają. O wyniku sprawy decyduje dobro dziecka.

Ile kosztuje sprawa o kontakty dziadków z wnukiem?

Opłata sądowa od wniosku wynosi 100 zł od każdego dziecka. Dodatkowo mogą pojawić się koszty opinii biegłych oraz wynagrodzenia pełnomocnika. Osoby w trudnej sytuacji materialnej mogą ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych.

Jak długo trwa sprawa o ustalenie kontaktów?

Czas trwania zależy od obciążenia sądu, stopnia konfliktu i tego, czy potrzebna jest opinia biegłych. Zwykle są to miesiące, a w skomplikowanych sprawach nawet ponad rok. Dlatego warto od razu wnieść o zabezpieczenie kontaktów na czas postępowania.

Czy sąd zawsze przyzna dziadkom kontakty?

Nie. Sąd uwzględnia wniosek, jeśli kontakty służą dobru dziecka. Może też ustalić je w innej formie lub w mniejszym zakresie, niż chcieli dziadkowie. Wniosek może zostać oddalony, jeśli spotkania szkodziłyby dziecku, np. z powodu silnego konfliktu, w który dziadkowie angażują wnuka.

Czy dziecko ma wpływ na decyzję sądu?

Tak. Jeśli dziecko jest na tyle dojrzałe, sąd je wysłuchuje i bierze pod uwagę jego zdanie oraz rozsądne życzenia. Zdanie dziecka nie jest jednak dla sądu wiążące – ostatecznie liczy się jego dobro.

Podsumowanie

Dziadkowie mogą wystąpić do sądu o kontakty z wnukiem, a prawo to gwarantuje im art. 113⁶ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca zamieszkania dziecka, a opłata wynosi 100 zł. W całym postępowaniu najważniejsze jest dobro dziecka, dlatego dziadkowie powinni wykazać, że utrzymywanie relacji jest dla wnuka korzystne, i szanować rolę rodziców. Zanim sprawa trafi do sądu, warto spróbować porozumienia lub mediacji. Jeśli to się nie uda, dobrze przygotowany wniosek i wsparcie doświadczonego prawnika znacząco zwiększają szanse na odbudowanie kontaktu z wnukiem.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa rodzinna jest inna – w celu oceny konkretnej sytuacji warto skonsultować się z adwokatem lub radcą prawnym.